کلید مینیاتوری یک نوع فیوز الکتریکی است که برای حفاظت از مدار در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه استفاده میشود. این نوع فیوزها به دلیل ابعاد کوچکتر خود نسبت به دیگر کلیدهای اتوماتیک، به نام “مینیاتوری” شناخته میشوند.
فیوزهای مینیاتوری با نام اختصاری MCB (Miniature Circuit Breaker) معمولاً دارای بدنهای کوچک و استوانهای با طول کم و قطر باریک هستند. این کلیدها در طیف وسیعی از جریان نامی از 1 تا 125 آمپر و جریان قطع تا 10 کیلو آمپر تولید میشوند.
کلیدهای مینیاتوری به دلیل اتوماتیک بودن، کوچک بودن، قیمت مناسب و عمر مفید طولانی از کلیدهای بسیار پر کاربرد در صنعت برق هستند که معمولا در همهی تابلوهای برق صنعتی و مسکونی دیده میشوند.
نحوه عملکرد
در کلید MCB دو نوع حفاظت وجود دارد، (حفاظت در برابر اضافه بار) و (حفاظت در برابر اتصال کوتاه)
در همهی کلیدهای مینیاتوری یک بیمتال وجود دارد که متشکل از دو فلز با ضریب انبساط متفاوتاند. وقتی جریانهای شدید و بالاتر از ظرفیت کلید از آن عبور میکنند، دمای این دو فلز بالا رفته و به دلیل ضریب انبساط متفاوت نسبت به یکدیگر خم میشوند. این خم شدگی باعث آزاد شدن قفل مکانیکی و باز شدن کنتاکتها میشود. در نتیجه، کلید مینیاتوری خاموش شده و مدار در برابر اضافه بار محافظت میشود.
حفاظت در برابر اتصال کوتاه توسط یک سیم پیچ انجام میشود. همانطور که میدانید در زمان اتصال کوتاه، در کمتر از یک ثانیه، جریان ممکن است تا هزار برابر افزایش پیدا کند. در نتیجهی این افزایش جریان، میدان مغناطیسی بسیار قویای اطراف سیم پیچ تشکیل میشود. این میدان مغناطیسی میتواند باعث جابجایی پیستون مرتبط با سیمپیچ شود. پیستون به اهرم تریپ ضربه زده و باعث باز شدن فوری کنتاکت های کلید میشود. در نتیجهی این عملیات، کلید خاموش میشود.
گفتنیست که اهرم قطع و وصل کلید با دست کار می کند. به این معنی که وقتی MCB قطع میشود، برای راهاندازی مجدد آن باید اهرم را مجدد روی ON قرار داد.
کلید مینیاتوری تیپ A
MCBهای تیپ A برای محافظت در برابر جریان بیش از حد طراحی شدهاند. آنها در مدارهایی که حداکثر جریان، قابل پیشبینی و نسبتاً ثابت است، استفاده میشوند. مانند سیستمهای روشنایی
تیپ B تند کار
MCBهای تیپ B یا تندکار برای محافظت از مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه طراحی شدهاند. این کلیدها در زمانی که جریان لحظهای مدار به 3 تا 5 برابر جریان نامی برسد، به سرعت قطع میشوند. به همین جهت برای مدارهای موتوری مناسب نیستند. اما برای مصارف خانگی، روشنایی و لوازم الکترونیکی مناسباند.
تیپ C کندکار
MCBهای تیپ B یا تندکار برای محافظت از مدار در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه طراحی شدهاند. این کلیدها در زمانی که جریان لحظهای مدار به 3 تا 5 برابر جریان نامی برسد، به سرعت قطع میشوند. به همین جهت برای مدارهای موتوری مناسب نیستند. اما برای مصارف خانگی، روشنایی و لوازم الکترونیکی مناسباند.
کلید مینیاتوری تیپ D
کلیدهای منیاتوری نوع D با آستانهی تحمل بالاتر از کلید تیپ C طراحی میشوند. این کلیدها در جریانهای لحظهای بین 5 تا 10 برابر جریان نامی روشن میمانند و در صورتی که جریان از 10 برابر عبور کند، قطع میشوند.
از کلید مینیاتوری تیپ D در مدارهایی که جریان هجومی در آنها بالاست استفاده میشود. مانند دستگاههای جوش، ترانسفورماتورها و …
تیپ K
کلید مینیاتوری تیپ k در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه از حساسیت بالاتری برخوردار است. مکانیزم تریپ در این کلید در جریانهای لحظهای بین 8 تا 10 برابر جریان نامی فعال میشود و معمولا در مدارهای قدرتی که دارای ترانس یا موتور هستند استفاده میشوند.
تیپ Z
فیوز مینیاتوری تیپ Z دارای حساسیت بالاتری از همهی تیپهای کلید مینیاتوری است. این کلیدها کمترین میزان آستانهی قطع در برابر اضافه بار و اتصال کوتاه را دارند و در مدارهایی به کار میروند که دارای دستگاههایی با حساسیت بالا هستند.
کلید مینیاتوری تک پل
کلیدهای مینیاتوری تک پل برای محافظت از سیستمهای تک فاز به کار میروند. این کلیدها یک ترمینال ورودی و یک ترمینال خروجی دارند.